Avrupa Birliği Pil Pasaportu Nedir?
Yeni Regülasyon Ne Getiriyor, Kimleri Nasıl Etkiliyor?
Avrupa Birliği’nin 2023/1542 sayılı Pil Regülasyonu, pilleri yalnızca teknik bir ürün olarak değil; çevresel, ekonomik ve dijital bir varlık olarak ele alır. Bu yaklaşımın merkezinde ise Pil Pasaportu (Battery Passport) yer alır.
Pil pasaportu; pillerin üretimden geri dönüşüme kadar tüm yaşam döngüsünü şeffaf, izlenebilir ve denetlenebilir hale getirmeyi amaçlayan dijital bir kimliktir.
Bu yazıda, regülasyon kararları (Recitals), ilgili maddeler ve Ek XIII temel alınarak pil pasaportunun:
- ne olduğu,
- hangi bilgileri içermesi gerektiği,
- ekonomik operatörler için ne anlama geldiği
net ve bütüncül şekilde ele alınmaktadır.
Pil Pasaportunun Amacı (Regülasyon Kararları 123–125)
AB Regülasyonu’na göre pil pasaportunun temel amaçları şunlardır:
- Tedarik ve değer zinciri boyunca şeffaflığı artırmak
- Bilgi paylaşımını standart ve güvenilir hale getirmek
- Pillerin izlenebilirliğini sağlamak
- Sürdürülebilirlik, yeniden kullanım ve geri dönüşüm kararlarını veriye dayalı kılmak
Pil pasaportu yalnızca teknik özellikleri değil; aynı zamanda:
- üretim süreçlerinin karbon yoğunluğunu,
- kullanılan malzemelerin menşeini,
- yenilenebilir içerik oranlarını,
- hammaddeleri ve tehlikeli kimyasalları,
- pil bileşimini
kapsayan geniş bir bilgi seti sunar.
Pil Pasaportunda Yer Alması Gereken Süreçler
Regülasyon, pil pasaportunun aşağıdaki süreçler hakkında bilgi sağlamasını zorunlu kılar:
- Onarım
- Yeniden kullanım
- Yeniden üretim
- Söküm
- Arıtma
- Geri dönüşüm ve geri kazanım
Bu süreçlerin hangi koşullarda gerekli olduğu da açıkça belirtilmelidir. Böylece ekonomik operatörler ve yetkili otoriteler, bir pilin bir sonraki yaşam aşamasına bilinçli şekilde karar verebilir.
Bilgiye Erişim Seviyeleri (Madde 77)
Pil pasaportu herkese açık tek bir veri havuzu değildir. Regülasyon, erişimi üç ana seviyede tanımlar.
1. Kamuya Açık Bilgiler
- Pil modeli ve temel teknik bilgiler
- Karbon ayak izi
- Geri dönüştürülmüş içerik oranı
- Yenilenebilir içerik payı
- Etiket ve işaretleme bilgileri
2. Yetkili Kurumlara Açık Bilgiler
(Yalnızca onaylanmış kuruluşlar, piyasa gözetim otoriteleri ve Avrupa Komisyonu)
- Regülasyona uyum kanıtları
- Test raporları
- Uygunluk değerlendirme sonuçları
3. Meşru Menfaat Sahiplerine Açık Bilgiler
(Tamirci, yeniden imalatçı, ikinci hayat operatörü, geri dönüşümcü vb.)
- Ayrıntılı malzeme bileşimi (katot, anot, elektrolit)
- Söküm talimatları ve patlatılmış diyagramlar
- Güvenlik önlemleri
- Pil sağlık durumu (SoH)
- Kullanım verileri ve döngü kayıtları
Bu yapı, ticari sırların korunması ile döngüsel ekonomi hedefleri arasında denge kurmayı amaçlar.
QR Kod ve Dijital Erişim Zorunluluğu
18 Şubat 2027 itibarıyla:
- LMT pilleri,
- 2 kWh üzeri endüstriyel piller,
- elektrikli araç pilleri
üzerinde QR kod bulunması zorunlu hale gelecektir.
QR kod:
- pili piyasaya arz eden ekonomik operatör tarafından atanan benzersiz tanımlayıcıya bağlanır,
- ISO/IEC 15459 serisi veya eşdeğeri standartlara uygun olmalıdır,
- pil pasaportuna doğrudan dijital erişim sağlar.
Sorumluluk ve Yetkilendirme
Regülasyon bu konuda nettir:
- Pil pasaportundaki bilgilerin doğru, eksiksiz ve güncel olmasından
pili piyasaya arz eden ekonomik operatör sorumludur. - Ancak bu operatör, başka bir operatöre yazılı yetki vererek pasaport işlemlerini onun adına yaptırabilir.
- Pil yeniden kullanım, yeniden üretim veya atık statüsüne geçtiğinde:
- sorumluluk devri gerçekleşir,
- yeni bir pil pasaportu oluşturulur,
- önceki pasaportlarla bağlantı korunur.
Ek XIII — Pil Pasaportunun Veri Omurgası
Regülasyonun en kritik bölümlerinden biri Ek XIII’tür. Bu ek:
- hangi bilgilerin zorunlu olduğunu,
- hangi bilgilerin kime açık olduğunu,
- bireysel pil verilerinin nasıl yönetileceğini
detaylı biçimde tanımlar.
Bu yönüyle pil pasaportu:
- yalnızca teknik bir etiket değil,
- hukuki, operasyonel ve dijital bir veri yönetişim sistemidir.
Sonuç: Pil Pasaportu Bir Etiket Değil, Bir Sistemdir
Pil pasaportu:
- sadece bir QR kod,
- sadece bir veri tablosu,
- sadece bir regülasyon maddesi değildir.
Bu yapı;
- dijital altyapı,
- erişim ve yetkilendirme mekanizmaları,
- yaşam döngüsü yönetimi,
- birlikte çalışabilir veri mimarisi
gerektiren uçtan uca bir sistemdir.
Önümüzdeki dönemde pil üreten, ithal eden, satan, kullanan veya geri dönüştüren tüm aktörler için uyum bir tercih değil, zorunluluk olacaktır.
Bu yazı, AB Pil Regülasyonu (2023/1542) ve ilgili ikincil mevzuat temel alınarak hazırlanmıştır.
Daha fazla bilgi için: https://batrix.io